Болалар боғчаларида аутсорсинг ёки сасиган гўшт

Ўзбекистоннинг келажаги боғчалардаги болаларнинг соғлом ва тўлақонли улғайишига боғлиқ. Аммо бу муқаддас даргоҳларда болалар овқати билан боғлиқ муаммолар жамоатчиликнинг нафрати ва хавотирини уйғотмоқда. Хоразмдаги болалар боғчасига сасиган, кўкариб кетган гўшт етказиб берилгани ҳақидаги «Элтуз» нашрининг мақоласи бу муз тоғининг фақатгина кўринадиган қисми холос. Бу ҳодиса озиқ-овқат таъминотидаги муаммолар алоҳида хатоликлар эмас, балки тизимли касаллик эканлигини яққол кўрсатиб берди.

Муаммонинг илдизлари

Болалар овқати сифатидаги пасайишнинг асосий сабаби — назоратнинг йўқлиги ва кенг кўламли коррупциядир. Давлат харидларидаги қонунбузарликлар, бюджет маблағларининг талон-торож қилиниши виждонсиз етказиб берувчилар учун қулай муҳит яратмоқда. Улар тендерларда ғалаба қозониш учун пора беришга тайёр. Кейин эса бу «харажатларни» қоплаш учун маҳсулот сифатидан тежаб, муддати ўтган, арзон ва паст сифатли озиқ-овқат етказиб беришади. Зангиота туманида биргина болалар боғчаси директорининг 37 нафар сохта ходимга маош тўлаб, қарийб 1 миллиард сўмни ўзлаштиргани ҳақидаги фактлар коррупциянинг қанчалик чуқур илдиз отганини кўрсатади. Бундай молиявий талон-торожлар маҳсулот сифатига бевосита таъсир қилади: ўғирланган пуллар болаларнинг тўлақонли овқатланишига сарфланиши керак эди.

Ислоҳотлар: нажот йўли ёки янги хавф?

Ҳукумат бу муаммоларга жавобан болалар боғчаларида овқатланишни аутсорсингга топшириш бўйича кенг кўламли ислоҳотни бошлади. Бу чора назарий жиҳатдан тўғри: овқатланиш учун жавобгарликни ихтисослашган компанияларга юклаш сифатни ошириши керак. Аммо бу ерда жиддий хавф мавжуд. Коррупция бутунлай йўқ бўлиб кетмайди, балки янги даражага кўтарилади. Аутсорсинг компаниялари билан тузиладиган миллиардлаб сўмлик шартномалар янги коррупцион схемалар учун асос бўлиши мумкин. Агар янги ташкил этилган Озиқ-овқатни ташкил этиш ва назорат қилиш марказининг фаолияти шаффоф бўлмаса, у коррупциянинг янги марказига айланиши мумкин.

Ечимга интилиш

Бу ислоҳот муваффақиятли бўлиши учун коррупцияга қарши курашда қатъийлик зарур. Биринчидан, барча давлат харидлари ва шартномалар ҳақидаги маълумотлар жамоатчилик учун очиқ бўлиши керак. Ҳар бир тендер ғолиби ва шартнома қиймати ошкора эълон қилиниши шарт. Иккинчидан, жазонинг муқаррарлиги таъминланиши керак. Сифатсиз маҳсулот етказиб берганлар ва давлат маблағларини ўзлаштирганлар қонун олдида жавоб бериши шарт, ҳеч қандай истисноларсиз. Учинчидан, жараёнларни тўлиқ рақамлаштириш, яъни маҳсулотнинг ишлаб чиқарувчидан боғчагача бўлган йўлини электрон тизим орқали кузатиб бориш лозим. Бу қалбакилаштириш ва фирибгарликнинг олдини олади. Ниҳоят, фуқаролик жамияти ва ота-оналар мониторингга фаол жалб қилиниши керак. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузурида ота-оналар қўмиталари ва экспертлардан иборат мустақил жамоатчилик кенгашини тузиш, уларга янги Марказ ва аутсорсинг компаниялари фаолиятини назорат қилиш учун реал ваколатлар бериш зарур.

Хулоса қилиб айтганда, болалар овқати билан боғлиқ муаммолар фақатгина ошхонадаги масала эмас. Бу тизимли бошқарув, назорат ва ахлоқий муаммолар мажмуидир. Аутсорсинг бу муаммоларнинг ечими бўлиши мумкин, аммо бу фақатгина шаффофлик, қатъий назорат ва жазонинг муқаррарлиги таъминланган тақдирдагина амалга ошади. Акс ҳолда, эски коррупция ўрнини янги, янада хавфлироқ коррупцион схемалар эгаллайди ва бундан энг кўп азият чекадиганлар – бизнинг болаларимиз бўлади.