Бухоро қандай бомбаланган эди ёки музей директори нега қочди?

«Юзук-Арт» ташкилоти фаоллари ташаббуси билан 23 март куни Америкадан топилган ва Ўзбекистонга келтирилган «Бухоронинг бомбардимон қилиниши» триптихи хотирасини йўқотишга улгурган кўпгина ўзбекларни хушёр торттирди.

Кўпчилик бу воқеа ҳақда ўйлай бошлади, айримлар масалан  Ўзбекистон давлат санъат музейи директори Васила Файзиева уни Рауф Парфи ҳайкали тақдимотида экспозиция залига осилишига  изн бермади ва тақдимот куни эса музей директори тадбир ўтаётган экспозиция залини ташлаб чиқиб кетди.

Охуновнинг 30 йил бурунги асари аслида, бир сирли қонуниятга кўра, худди лакмус қоғози каби баланд курсиларда кимлар ўтирганини, уларнинг «иситмаси» нимадан эканини фош қилди. 

Ўз ўзидан аёнки музей директори Васила Файзиева бу ҳаракати билан ё ўзи ош-қатиқ бўлган Россия рахбарларининг, ёки янаям тўғрироғи, ўзидан бир поғона юқорироқда ўтирган россияпараст акалари манфаатини ҳимоя қилмоқда. Ҳар ҳолда бу ерда Ўзбекистон манфаати сираям ўйланаётгани йўқ, ёки яна бир бор бу мамлакатнинг маданиятига, тарихига, сиёсий мустақиллигига тупурилмоқда. 

Хўш, совет даврида кўргазма залига илиш мумкин бўлган русларнинг «Бухорони бомбалагани»га бағишланган рангтасвир асар бугун нимаси билан ва ким учун қўрқинчли? Шу ерда қисқа бир тарихий чекиниш.

1920 йил рус коммунистларининг аввалига Бухорода халқ орасида гражданлар урушига ўхшаш фитна қўзғашга уриниши, кейинчалик эса шаҳарни қамал қилиш йўли билан босиб олиш режаси  барбод бўлади. Шундан сўнг, босқинчи Фрунзе очиқчасига агрессия йўлига ўтади. Бухорони ва унинг халқини ҳаво учоқлари орқали бомбардимон қилишга буйруқ беради. Шундан кейингина рус босқинчиларининг шаҳарга киришига имкон яратилади. 

Энг қизиғи бу воқеа 1920 йилнинг 1 сентябрида юз берди. Шу куни Бухоро бомбардимон қилинди ва рус большевиклари шу йўл билан қамал қилинган шаҳарни эгаллашди. Яна бир парадокс, коммунист Каримов истаги билан бу кун негадир кейинчалик Ўзбекистонда мустақиллик куни сифатида белгиланди.

Шу гапларни ўйлаб турсам, лоп этиб бошқа бир маълумотни ўқиб қолдим. 27 феврал куни Ўзбекистон санъат музейи директорининг илмий ишлар бўйича ўринбосали лавозимига Россия ватандоши бўлган Овчинников Михаил Владимирович тайинлангани ҳақида.

Хўш Овчинников жаноблари ким?

Санкт Петербург давлат маданият институтининг санъатшунослик аспирантураси битирувчиси М. Овчинников Санкт Петербургдаги «FABERJE» музейи собиқ директори бўлган.

Шу ерда пазл парчалари Путиннинг қимматбаҳо тухумлари шаклида сирли тарзда бир ерга йиғилаётгани ва сарлавҳага чиқарилган музей директори нега қочди деган саволга жавоб топилгани кўзга ташланади.  Яъни Овчинников Россиядаги энг қимматбахо «FABERJE» тухумлари музейини бошқарган. 

Одатда ўлмас Кошейнинг жони йимирта ичида, йимирта эса сандиқда, сандиқ эса дарахтда бўлади. Ҳар ҳолда Россиядаги қимматбахо тухумлар эгасининг қўриқчиси Ўзбекистондаги музейга нима мақсадда келгани, музей директори журналистлар, блогерлар йиғилган зални нега ташлаб қочгани, нега Вячеслав Охуновнинг АҚШдан топиб келтирилган ноёб «Бухоронинг бомбардимон қилиниши» асарининг залга осишга рухсат этилмагани сабаби шу тарзда бугун бир қадар аён бўлди.

Рауф Парфи нечоғлик некбин инсон эди! У бекорга ўлсам, менга ҳайкал қўйинг, демаган дея ўйладим. Шу бахона шоир оламдан ўтган кун 27 мартда унга ҳайкал қўйилди, Шу бахона тарих чангларида йўқолган икки асар топилди, шу бахона ўз хотирасини йўқотган, рус амалдорининг бармоқ ишорати билан нафақат давлат музейидаги асарларни, балки музейни ҳам ташлаб қочишга тайёр рахбарга бу икки асар кўзгу каби тутилди.

Сизнинг хотирангиз олдида бош эгамиз устоз Рауф Парфи!

Қудрат Бобожон

Элтуз муҳаррири