АҚШнинг ҳалокатли санкциялари Ўзбекистонга ҳам таъсир қилиши мумкин

АҚШ президенти Дональд Трамп Россияга қарши йўналтирилган, «ҳалокатли» деб таърифланаётган янги санкциялар лойиҳасини қўллаб-қувватлашини маълум қилди. Бу санкциялар Россияни иқтисодий қўллаётган давлатларга нисбатан қўлланилади.

Трампнинг кескин огоҳлантиришича, Россия билан жиддий бизнес юритадиган ҳар қандай давлат жуда қаттиқ санкцияларга дучор бўлиши мумкин. 

Бу баёнот, айниқса, Россия билан кенг савдо-иқтисодий алоқаларга эга бўлган Ўзбекистон учун айниқса долзарб кўринади.

Гап 2024 йилнинг апрелида сенаторлар Линдси Грэм ва Ричард Блументал томонидан таклиф қилинган қонун лойиҳаси ҳақида бормоқда. Унинг асосий бандлари қуйидагилардан иборат:

Россия билан савдо қилаётган давлатлардан импорт қилинадиган товарларга 500 фоизлик бож тўлови жорий қилиш. 

Бу божларнинг Россия Украина билан боғлиқ масалада узоқ муддатли тинчликка эришмагунча амалда бўлиши. 

Санкцияларнинг нефть, газ, уран каби энергетика ресурсларидан ташқари, бошқа кўплаб маҳсулотларни ҳам қамраб олиши.

Санкцияларнинг Ўзбекистонга таъсири

Ҳеч кимга сир эмас Ўзбекистон Россия билан яқин иқтисодий шериклик алоқаларини давом эттирмоқда. Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга ташрифи тугаши биланоқ 11 ноябр куни унга Россия президенти Путин телефон қилиб суҳбат ўтказди. Маълум бўлишича президентлар ўртасидаги телефон мулоқотида бу каби стратегик шерикликни янада ривожлантириш, қўшма энергетика лойиҳалари, савдо-иқтисодий ҳамкорлик каби асосий масалалар муҳокама қилинган. 

Россия Ўзбекистоннинг асосий савдо ҳамкорларидан бири бўлиб қолаётганини ҳисобга олсак, бундай кескин чораларнинг жорий этилиши қуйидаги салбий оқибатларга олиб келиши мумкин:

Биринчидан Россия орқали ёки Россия билан боғлиқ савдо занжирларида иштирок этувчи ўзбек маҳсулотлари АҚШ бозорига киришда 500% лик божга дуч келиши мумкин. Бу, ўз навбатида, Ўзбекистоннинг экспорт салоҳиятига жиддий зарба бўлади. 

Иккинчидан Россия билан ҳамкорлик қилганлик учун АҚШ санкциялари остига тушиш хавфи, Ғарб инвесторларининг Ўзбекистонга бўлган қизиқишини кескин пасайтириши мумкин. 

Учинчидан Россия банклари билан ишловчи ўзбек компаниялари учун халқаро молиявий операцияларни амалга ошириш янада мураккаблашиши мумкин. Айниқса кейинги қисқа даврда ташқи қарзи 70 миллярддан ошган бир пайтда Ўзбекистон иқтисоди учун кутилаётган бундай ҳолат хавотир уйғотади.

Ушбу «ҳалокатли санкциялар» лойиҳаси дастлаб 2025 йилнинг июнь ойида ўтказилган G7 саммитидан олдин қабул қилиниши режалаштирилган эди. 

Бироқ, унинг кўриб чиқилиши Дональд Трампнинг Россия-Украина можаросини ҳал қилиш бўйича баёнотлари туфайли вақтинча тўхтатилди. 

2025 йилнинг октябрь ойида Сенатдаги республикачи етакчи Жон Тюн ташаббуси билан Трамп ва Россия Президенти Владимир Путин ўртасидаги учрашув ўтказилгунга қадар «паузага қўйилганини» маълум қилинган. Трамп ва Путин ўшанда телефон орқали гаплашиб, Будапештда учрашишга келишиб олишган эди.

Бироқ, бир ҳафта ўтиб, Трамп кутилмаганда учрашувни бекор қилганини эълон қилди: «Биз керак бўлган натижага эриша олмаслигимизни ҳис қилдим. Шунинг учун учрашувни бекор қилдим» деди ҳафсаласи пир бўлганини англаган Трамп. Учрашув бекор қилингани боис, санкциялар лойиҳаси Сенатда яна кўриб чиқиш учун тағин кун тартибига қайтарилиши айтилмоқда.