“GOSUSLUGI” ORQALI “VYeRBOVKA” YoXUD MIGRANTLAR QANDAY QILIB XAVFLI O‘YINGA TORTILMOQDA

(Eltuz tahlili)

2025 yil 30 iyundan boshlab Rossiyaga kirish uchun chet el fuqarolariga yangi qoidalar joriy etildi. Endi chegaradan o‘tish uchun oldindan olinishi va nazorat punktida taqdim etilishi lozim bo‘lgan maxsus QR-kod talab qilinadi.

Vizasiz rejim asosida Rossiyaga kirib kelayotgan chet el fuqarolari kamida 72 soat oldin raqamli ro‘yxatdan o‘tishga majbur bo‘ladilar. Bu jarayon «Gosuslugi RuID» ilovasi orqali amalga oshiriladi. Favqulodda holatlarda (masalan, qarindoshining og‘ir kasalligi yoki vafoti holatida) arizani qisqaroq muddatda — kelishdan 4 soat oldin topshirishga ruxsat beriladi.

Ariza yuborilgandan so‘ng ilovada maxsus QR-kod shakllanadi va u Rossiya hududiga kirish paytida taqdim etilishi shart bo‘ladi.

Yangi kirish qoidalari Ozarbayjon, Armaniston, Gruziya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Moldova, Tojikiston, O‘zbekiston va Rossiya vizasiz kelishuvga ega bo‘lgan boshqa davlatlar fuqarolariga taalluqli bo‘ladi.

Markaziy Osiyodan kelgan yurtdoshlar Rossiyaning raqamli tizimi — “Gosuslugi”ga ommaviy ravishda ro‘yxatdan o‘tkazilayotgani, bu jarayon  davlat xizmatlaridan foydalanishni yengillashtirish bahonasi bilan amalga oshirilayotgani aytilayapti. Ammo sirtdan beg‘ubor ko‘ringan bu jarayon ortida aslida jiddiy xavfli maqsadlar yashirin bo‘lishi mumkin.

Olingan ma'lumotlarga ko‘ra, ko‘plab chet el fuqarolari ushbu tizimda rossiyaliklar sifatida ro‘yxatdan o‘tkazilmoqda — ba'zan boshqa fuqarolarning hujjatlari bilan va ba'zan tez orada fuqarolik berilishi haqidagi va'dalar bilan. Bu tarzda ro‘yxatdan o‘tish Rossiya fuqarosi maqomini tan olish deb hisoblanishi mumkin. Bu esa, o‘z navbatida, fuqaroviy majburiyatlarni, jumladan, harbiy xizmatda ishtirok etish majburiyatini yuzaga keltirishi mumkin.

Eng katta xavotir ana shu jihatda. Agar migrant raqamli tizimda fuqaro sifatida qayd etilgan bo‘lsa, unga yo «fuqaroviy burch»ni bajarasan, yoki aldov uchun jinoiy javobgarlikka tortilasan, degan tanlov qo‘yilishi mumkin. Ukrainadagi harbiy harakatlar davom etayotgan va odam resurslari tanqisligi avj olgan bir vaqtda bu kabi sxemalar kuch tuzilmalari uchun ayniqsa dolzarb bo‘lmoqda.

Bundan tashqari, qamoqdagi migrantlarni ozodlik evaziga harbiy kontrakt imzolashga majburlash holatlari ham qayd etilgan. «Gosuslugi» orqali raqamli ro‘yxatdan o‘tish esa bunday bosim mexanizmlarining yana bir halqasiga aylanishi mumkin: aldangan, sodda migrant aslida tanlash imkoniyatidan mahrum bo‘lib qoladi.

Bu kontekstda Rossiyaga migrantlar oqimining kuchayishi yangi ma'noga ega bo‘lmoqda. Iqtisodiy omillar (arzon ishchi kuchi)dan tashqari, siyosiy manfaat ham ko‘zga tashlanadi: boshqariladigan, huquqiy jihatdan zaif va oson “verbovka” qilinishi mumkin bo‘lgan inson zaxirasi. Bunday yondashuv majburiy “verbovka”dan muloyimroq ko‘rinadi, ammo aslida xavf undan kam emas.

Rasmiy idoralar hozircha nega chet el fuqarolari faqat Rossiya fuqarolari uchun mo‘ljallangan tizimga ro‘yxatdan o‘tkazilayotganini ochiq va tushunarli izohlab bermayapti. Shaffoflik va axborotning yetishmasligi shubhalarni yanada kuchaytirmoqda va ishonchsizlikni oshirmoqda.

Agar bu tendentsiya haqiqatdan ham mavjud bo‘lsa, u keng jamoatchilik muhokamasiga arziydi. Chunki raqamli platformalarda ro‘yxatdan o‘tish insonni okop yoki qamoq kamerasi sari yetaklaydigan tuzoqqa aylanmasligi kerak. Ayniqsa, begona mamlakatda huquqiy yordam va to‘liq ma'lumotsiz qolgan insonlar uchun.

Bugun raqamlashtirish shunchaki servis vositasi emas — u boshqaruv va nazorat mexanizmiga aylangan. Va zaif ijtimoiy guruhlar uchun bu vosita ularni anglab yetish imkoni bo‘lmagan xavfli tanlov qarshisida qoldirishi mumkin.