Bahodir Fayzi: Toshkentdagi «Megaloyihalar» mamlakatni qarzga botiradi

Shavkat Mirziyoev davrida yirik “mega-loyiha”lar orqali infratuzilmani yangilash va mamlakatning tashqi qiyofasini o‘zgartirish harakati kuchli kuzatilmoqda. Yangi muzeylar, aeroportlar, sport shaharchalari, ma'muriy binolar — bular davlat uchun “vitrina” vazifasini o‘taydi, tashqi sarmoyachilar va turistlar uchun jozibadorlikni oshirish niyati ham bor.

Biroq tanqidiy nuqtai nazardan qator jihatlar bor:

Tashqi qarzning o‘sishi. Bunday qurilishlar katta mablag‘ talab qiladi. Odatda davlat byudjetidagi imkoniyatlar cheklangani uchun tashqi qarz hisobiga moliyalashtiriladi. Bu esa kelajakdagi avlodlar zimmasiga qarz yuki sifatida tushishi mumkin.

Ijtimoiy ehtiyojlar bilan mutanosiblik. Aholi turmush darajasi, ish o‘rinlari, sog‘liqni saqlash va ta'lim tizimida hali ko‘plab muammolar hal etilmagan. Shu sharoitda “vitrinali” loyihalardan ko‘ra, aholining kundalik ehtiyojiga yo‘naltirilgan sarf-xarajatlar ustuvor bo‘lishi kerak degan fikrlar ko‘p.

Qashshoqlik va norozilik. Qurilish loyihalari qimmat va ko‘zga ko‘rinarli bo‘lgani bilan, ulardan bevosita foyda ko‘radigan aholi qatlami cheklangan. Odatiy fuqaro esa narx-navo, ish haqi va ish o‘rinlari bilan bog‘liq muammolarga duch kelmoqda. Bu esa “ijtimoiy adolat” masalasini kun tartibiga qo‘yadi.

Uzoq muddatli samara. Agar ushbu loyihalar kelgusida iqtisodiy foyda keltirsa (masalan, turizm orqali, transport oqimini oshirish yoki yangi ish o‘rinlari yaratish hisobidan), u holda ularni qisman oqlash mumkin. Lekin agar asosan namoyish uchun qilinsa, bu holat iqtisodiy jihatdan sust samara beradi.

Xulosa qilib aytganda, “mega-loyiha”lar orqali davlatning tashqi qiyofasi o‘zgarishi mumkin, lekin ichki ijtimoiy ehtiyojlar e'tiborsiz qolsa, aholida norozilik kuchayadi va tashqi qarz yuki ortib ketishi xavfi bor.

Qisqacha aytganda: ijobiy jihatlar ko‘proq tashqi qiyofa va infratuzilmani yaxshilashga xizmat qiladi, lekin salbiy jihatlar aholi turmush darajasi va moliyaviy barqarorlik bilan bog‘liq.