Vandalizmmi yoki oddiy plagiat?

Navoiy teatrining yaponlashtirilishi, aslida xiyobonlarning chopib yo‘q qilinishi, devoriy san'at asarlarini o‘chirib, ustiga fotooboy qoplash, tarixiy yodgorliklar o‘rni, shakli shamoyilini o‘zgartirish, masjidlarga bolalar va diniy libosdagi (?) odamlarning qo‘yilmasligi, hijobni va qizlarning shimda yurishiniyu to‘ylarda valsga tushishini taqiqlash kabi bir-biridan g‘alati voqealar oldida arzimasday tuyulishi mumkin, biroq jiddiy tashxisga muhtoj.

Gap Toshkentdagi so‘nggi o‘zgarish – Navoiy nomidagi akademik teatr binosi lavhasidan uning me'mori nomining olib tashlanishi haqida ketyapti. Bundan buyon teatr uning bosh me'mori Aleksey Shusev tomonidan emas, balki “yuzlab yapon fuqarolari” tomonidan barpo etilgan hisoblanadi.

Teatr binosining 1947 yili taniqli me'mor Aleksey Shusev loyihasi va rahbarligida qurilgani hammaga ma'lum.

Har holda opera teatri binosi qurilishi to‘g‘risida Vikipediyada bundan boshqa ma'lumot qoldirilmagan. Qurilishda qancha mahbus, harbiy asiru mardikor ishlagani, ularning millati tarixchilar uchun bahsli bir mavzu.

Biroq qaysidir yapon delegatsiyasi kelishi oldidan lavha o‘zgardi. Endilikda bu teatr binosi mualliflari “Uzoq Sharqdan deportatsiya qilingan yuzlab yapon fuqarolari” bo‘lib chiqyapti.

Tarixni qo‘lining uchi bilan o‘zgartirishga o‘rganib qolgan Karimovning “bu mo‘'jizasi” aslida navbatdagi ahmoqona vandalizmning bir ko‘rinishi, xolos.

Tarixda shunday millat o‘tgan. Ularni vandallar deb atashgan. Bu nom ularga 455 yilning iyunida Rimni ishg‘ol qilishgan payti noyob san'at asarlarni ko‘p miqdorda o‘marganlari uchun berilgan.

Biroq ular bu osori-atiqalar va mualliflar nomini o‘zgartirishmagan, sotish uchun avaylab shahardan olib chiqib ketishgan. Kelajak avlodlarga ular butunligicha yetib kelganu, ularning qilmishi tarixda “vandalizm” degan badbaxt nom bilan qolgan.

Ulardan farqli o‘laroq, turli davr vandallari o‘z ahmoqliklari bilan nafaqat tarixiy obidalaru artefaktlarni, balki butun boshli shaharlarni yo‘q qilishgan.

Bordiyu buni oddiy plagiat deb atasak, me'moriy asar muallifligi yuzlab nomsiz yapon gastarbayterlariga berilishidan O‘zbekiston hukumati qanday manfaat ko‘rishiga to‘g‘risi aqlim yetmaydi.

Qudrat Bobojon
Eltuz.com, 2015 yil, 30 oktyabr