8 yanvar – Toshkentda yaratilgan «Lunoxod» oyga jo‘natildi

1973 yilning 8 yanvar kuni sobiq Ittifoqning «Luna-21» avtomatik stantsiyasi Oy sari yo‘lga chiqdi. Uning asosiy vazifasi — Oy yuzasiga masofadan boshqariladigan apparat, ya'ni «Lunoxod-2» ni yetkazish edi.

Ko‘pchilik «Lunoxod» Rossiyada yaratilgan deb o‘ylaydi, biroq uning eng muhim texnik qismlari konstruktsiyasi va yurish mexanizmi Toshkentda yaratilgan va uning sinovlari O‘zbekistonda amalga oshirilgan.

Toshkentda joylashgan (hozirgi Kosmik tadqiqotlar agentligi qoshidagi tuzilmalarning asosi bo‘lgan) konstruktorlik byurolari va zavodlari «Lunoxod»ning shassisi (g‘ildiraklari va yurish qismi) ustida ishlagan.

Toshkent viloyatidagi Parkent tumanida joylashgan Quyosh fizikasi instituti va tog‘li hududlarda «Lunoxod»ning yurish tizimlari sinovdan o‘tkazilgan. Bu yerdagi tuproq va relef sharoiti Oy yuzasiga yaqin deb hisoblangan.

O‘sha paytda Toshkentdagi aviatsiya zavodi (TAPOiCh) va unga yaqin ilmiy muassasalar yuqori texnologik qurilmalar tayyorlash bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lgan.

«Lunaxod»ni oyga qo‘ndirish missiyasi

1973 yil 15 yanvarda stantsiya Oyning «Lemone» krateriga muvaffaqiyatli qo‘ndi. «Lunoxod-2» Oy yuzasida 4 oy davomida ishladi va jami 37 kilometr masofani bosib o‘tdi. Bu 2014 yilgacha (Marsdagi «Opportunity» roveri rekordigacha) koinot apparatlari uchun dunyo rekordi edi.

Apparat Oydan 86 ta panoramali surat va 80 000 dan ortiq teletasvirlarni Yerga yubordi. Bu voqea O‘zbekiston nafaqat qishloq xo‘jaligi, balki yuqori texnologiyalar va fundamental fanlar markazi bo‘lganini isbotlaydi. Toshkentlik olim va muhandislarning mehnati tufayli insoniyat Oy haqida bebaho ma'lumotlarga ega bo‘lgan.