Баҳодир Файзи: Тошкентдаги «Мегалойиҳалар» мамлакатни қарзга ботиради

Шавкат Мирзиёев даврида йирик “мега-лойиҳа”лар орқали инфратузилмани янгилаш ва мамлакатнинг ташқи қиёфасини ўзгартириш ҳаракати кучли кузатилмоқда. Янги музейлар, аэропортлар, спорт шаҳарчалари, маъмурий бинолар — булар давлат учун “витрина” вазифасини ўтайди, ташқи сармоячилар ва туристлар учун жозибадорликни ошириш нияти ҳам бор.

Бироқ танқидий нуқтаи назардан қатор жиҳатлар бор:

Ташқи қарзнинг ўсиши. Бундай қурилишлар катта маблағ талаб қилади. Одатда давлат бюджетидаги имкониятлар чеклангани учун ташқи қарз ҳисобига молиялаштирилади. Бу эса келажакдаги авлодлар зиммасига қарз юки сифатида тушиши мумкин.

Ижтимоий эҳтиёжлар билан мутаносиблик. Аҳоли турмуш даражаси, иш ўринлари, соғлиқни сақлаш ва таълим тизимида ҳали кўплаб муаммолар ҳал этилмаган. Шу шароитда “витринали” лойиҳалардан кўра, аҳолининг кундалик эҳтиёжига йўналтирилган сарф-харажатлар устувор бўлиши керак деган фикрлар кўп.

Қашшоқлик ва норозилик. Қурилиш лойиҳалари қиммат ва кўзга кўринарли бўлгани билан, улардан бевосита фойда кўрадиган аҳоли қатлами чекланган. Одатий фуқаро эса нарх-наво, иш ҳақи ва иш ўринлари билан боғлиқ муаммоларга дуч келмоқда. Бу эса “ижтимоий адолат” масаласини кун тартибига қўяди.

Узоқ муддатли самара. Агар ушбу лойиҳалар келгусида иқтисодий фойда келтирса (масалан, туризм орқали, транспорт оқимини ошириш ёки янги иш ўринлари яратиш ҳисобидан), у ҳолда уларни қисман оқлаш мумкин. Лекин агар асосан намойиш учун қилинса, бу ҳолат иқтисодий жиҳатдан суст самара беради.

Хулоса қилиб айтганда, “мега-лойиҳа”лар орқали давлатнинг ташқи қиёфаси ўзгариши мумкин, лекин ички ижтимоий эҳтиёжлар эътиборсиз қолса, аҳолида норозилик кучаяди ва ташқи қарз юки ортиб кетиши хавфи бор.

Қисқача айтганда: ижобий жиҳатлар кўпроқ ташқи қиёфа ва инфратузилмани яхшилашга хизмат қилади, лекин салбий жиҳатлар аҳоли турмуш даражаси ва молиявий барқарорлик билан боғлиқ.