Ўзбекистонда нима учун она тилига эътибор йўқ?

Ўзбек расмийлари миллий тил ривожи ва рағбатини ҳукумат фармонлари, қарорлари билан очилган университет ва унинг таркибида очилган ўзбек тили факультетлар билан изоҳлашади.

Бироқ реал ҳаётда, одамлар зеҳниятида тилни ўзлаштиришда сустлик мавжуд, одамларда ўзбек тилида ўқиш, ёзиш, гапириш эҳтиёжи рағбатлантирилаётгани сезилмайди.

Ёки айни ҳукумат қарорлари, расмийларнинг ҳаракатлари она тили ва давлат тили ҳисобланган ўзбек тили инқирозига хизмат қилаётгандай туюлади.

Ўзбек имлоси билан келиб чиққан муаммолар

1993 йили ўзбек тили лотин имлосига ўтди. Ҳукуматнинг бу қарори, шу давргача мавжуд кутубхоналардаги миллий адабиётни, яъни минглаб китобларни лотин имлосида қайта нашр этишни тақозо қилган эди.

Бироқ бундай бўлмади. Бу қарор том маънода ўша йили мактабга борган, бугун эса вояга етиб жамиятнинг турли жабҳаларда ишлаётган ёшларни мумтоз адабиётни ўз тилида ўқишдан маҳрум қилди.

Узоқ ва яқин ўзбек миллати тарихида имло алмашуви илк ҳодиса эмас. Қадимий руний имлодан араб тилига ўтган туркий имло 1926 йили Бокуда ўтган туркшунослар қурултойида лотин алифбосига ўтди.

Лекин туркий умумий имло ғояси СССРда узоққа бормади. 1940 йилнинг 8 майида Олий Кенгашнинг III сессияси қарори билан ўзбек тилини рус графикасидаги имлога ўтиш ҳақида қонун қабул қилинди.

«Эски тос, эски ҳаммом»

1991 йилнинг ноябрига келиб, СССР қулаганидан кейин, тағин шўролар таркибида бўлган туркий халқлар лотин имлосига ўтиш ғояси билан чиқа бошлашди.

1993 йилнинг 2 сентябрида Ўзбекистон ҳукумати «Ўзбек тилини лотин имлосига асосланган алифбога ўтказиш ҳақида» қарор қабул қилди.

Бироқ умум ўзбек зеҳниятида бу ўзгаришлар салбий қарши олинди.

Амалда эски мафкура билан қолган ўзбек расмийлари иш юритишни рус тили устиворлигида олиб боришдан ва ўзбек китобларини қайта чоп этмасликдан манфаатдордек кўринишмоқда.

Шунингдек, Интернетда ҳам сифатли ўзбек ресурслари, медиа контентлари яратилаётгани кўзга ташланмаяпти. Бунинг оқибати бўлароқ, айниқса ўзбекистонлик болалар ва ўсмирларнинг тили на адабий тил, на сўзлашув тили нормаларидан мутлақо йироқ тарзда ривожланмоқда.

Рассом Элсевар
Eltuz.com