Ўзбекистон ўқитувчиларининг косаси қачон оқаради

Сўнгги йилларда ўқитувчи образи жамиятда билим берувчи шахсдан кўра, ҳужжат тўлдирувчи ва ҳисобот топширувчи ходимга айланиб бораётир. Дарсга тайёргарлик кўриш, ўқувчи билан ишлаш ўрнига ўқитувчи вақтининг катта қисми қоғозбозлик, турли электрон платформаларни тўлдириш, навбатдаги текширувга тайёргарлик билан ўтмоқда. Бундан ташқари, малака ошириш курслари, сертификат олиш, балл тўплаш илинжида доимий равишда югуриш ҳам ўқитувчини асосий вазифасидан чалғитмоқда. 

Натижада, дарс сифатини ошириш иккинчи ўринга сурилиб, таълим мазмуни эмас, расмий талаблар устувор бўлиб келмоқда.

Биринчи навбатда, ортиқча қоғозбозлик муаммоси ўқитувчилар учун энг катта юкламалардан бири ҳисобланади. Ҳисоботлар, кундаликлар, турли платформалардаги электрон маълумотларни тўлдириш, статистик маълумот тайёрлаш каби ишлар ўқитувчининг асосий вазифаси бўлган дарсга тайёргарликка салбий таъсир қилади. Бу эса ўқитувчининг вақти ва энергиясини талайгина сарфлашга мажбур қилади.

Яна бир муҳим муаммо  синфларда ўқувчилар сонининг кўплиги. Айрим мактабларда битта синфда 35–40 нафар ўқувчи борлиги ўқитувчига ҳар бир болага индивидуал ёндашиш имконини чеклайди. Бу эса таълим сифатининг пастлашишига, ўқувчиларнинг дарсга бўлган қизиқиши камайишига олиб келади.

Ўқитувчининг моддий рағбатлантирилиши ва меҳнат ҳақининг етарли эмаслиги ҳам таълим сифатига таъсир этади.  Ҳозирги кунда уларнинг меҳнати жамиятда юқори баҳоланишига қарамай, моддий таъминланиш даражаси улар кўрсатаётган меҳнатга мутаносиб эмас. Бу ҳолат кадрлар қўнимсизлигига, ёшларнинг бу касбга қизиқиши камайишига ва соҳанинг жозибадорлиги камайишига сабаб бўлади.

Шу билан бирга, замонавий педагогик технологияларни қўллаш учун зарур бўлган техник таъминот ҳамма мактабларда ҳам етарли эмас. Компьютер, интернет, электрон доска каби жиҳозлар етарли даражада бўлмаган мактабларда ўқитувчилар инновацион усулларда дарс ўтиш имкониятига эга бўлмайди. Бу эса таълим жараёнини замон талаблари даражасида олиб боришга тўсқинлик қилади.

Психологик босим ва чарчоқ ҳам ўқитувчилар учун жиддий муаммодир. Ўқитувчи фақат билим берувчи эмас, балки ўқувчи, ота-она ва мактаб маъмурияти ўртасидаги ўзаро алоқани таъминловчи шахс ҳамдир. Бу эса уларда стресс, руҳий чарчоқ ва ишдан қониқмаслик ҳолатларини келтириб чиқаради.

Ўқитувчилар елкасига юкланган муаммолар йиллар давомида тўпланиб, бугун таълим сифатининг энг заиф нуқтасига айланмоқда. Ортиқча қоғозбозлик, синфлардаги меъёрдан ортиқ ўқувчи сони, етарли бўлмаган маош ва техник таъминот масалалари ҳал этилмас экан, ўқитувчидан юқори натижа кутиш адолатдан йироқ. Таълим тизимидаги ислоҳотлар кўпинча ҳисоботларда гўзал кўринса-да, амалда ўқитувчининг кундалик ишини енгиллаштирмаяпти.

Хориж тажрибаси эса бошқача манзарани кўрсатади. Масалан, Финляндияда ўқитувчилар ортиқча ҳисоботлардан озод қилинган, синфларда ўқувчилар сони кам, маош анча юқори. Сингапурда  ўқитувчига ёрдамчи ходимлар ажратилган бўлиб, у асосан таълим ва тарбияга эътибор қаратади.

Шундай экан, ўқитувчини ислоҳот объекти эмас, ислоҳотнинг асосий иштирокчиси сифатида кўриш вақти келди. Акс ҳолда, муаммолар ҳақида гапириш давом этаверади, сифат эса ўзгармайди.