Umra monopoliyasi: Diniy biznes va bir millionlik litsenziya

O‘zbekistonda din va e'tiqod bilan bog‘liq eng katta muammolardan biri – Umra safarlarining tijoratlashib ketishi va uning tor doiradagi mullalar tomonidan nazorat qilinishi. Ilgari Turizm qo‘mitasi orqali tartibga solinayotgan Umra xizmatlari bugun Diniy qo‘mita qo‘liga o‘tishi bilan monopoliyaga aylandi. Bu esa nafaqat oddiy ziyoratchilar uchun qiyinchilik yaratdi, balki turizm sohasini vayron qildi, soliq tushumlarini kamaytirdi va jinoyatchilikni keskin oshirdi.  

2024 yildan boshlab, Umra safarlarini tashkil qilmoqchi bo‘lgan har qanday turfirma 1 million dollarni Diniy qo‘mita huzuridagi jamg‘armaga qo‘yishi talab qilindi. Bu esa yirik moliyaviy imkoniyatga ega bo‘lmagan deyarli barcha xususiy firmalarni bozordan siqib chiqardi. Natijada, 2023 yilda 77 ta litsenziyali firma Umra xizmati ko‘rsatgan bo‘lsa, bu yil atigi 12 ta firma litsenziya olishga majbur bo‘ldi.  

UMRA LITsYeNZIYaSI – DINIY TIJORATNING ENG KATTA QURBONLARI  

Bu sistema bilan kim yutadi?  

Diniy qo‘mita va uning atrofidagi manfaatdor shaxslar – ular har bir litsenziyadan 1 million dollar olib, bu mablag‘ni qo‘lga kiritmoqda.  

Yaqin mulozimlar tomonidan tashkil qilingan 12 ta turfirma – ular hozirgi kunda Umra xizmatlarini monopoliya tarzida nazorat qilib, bozorni bo‘lib olishdi.  

Qora bozor va litsenziyasiz firmalar – 1 million dollar topolmagan firmalar hozirda noqonuniy yo‘llar orqali odamlarni Saudiyaga olib ketishga o‘tmoqda.  

Bu sistema kimga zarar keltirmoqda?  

Oddiy fuqarolar – ular endi Umra uchun ancha qimmat va sifatsiz xizmatlarga majbur bo‘lmoqda.  

Turizm sohasi – legal firmalar litsenziya olish imkonidan mahrum bo‘lib, yashirin ishlashga majbur.  

Davlat – soliq tushumlari kamaydi, jinoyatchilik esa 4,5 barobarga oshdi.  

DINIY QO‘MITA VA TURFIRMALAR O‘RTASIDAGI URUSh: KIM G‘OLIB?  

Diniy qo‘mita tomonidan Umra xizmatlarini nazorat qilish haqidagi qaror Turizm qo‘mitasi bilan ziddiyatga olib keldi. Turizm qo‘mitasi xodimlari bu sohani to‘liq nazorat qilish va litsenziya talablarini yengillashtirish kerakligi haqida gapirsa, Diniy qo‘mita monopoliyani saqlab qolish uchun har qanday byurokratik vositadan foydalanmoqda.  

Shuningdek, Diniy qo‘mita hokimiyatini mustahkamlash uchun har bir tekshiruvni Ichki ishlar vazirligi orqali o‘tkazib, turfirmalarga bosim o‘tkazishdan tiyilmayapti. Bu esa quyidagi holatlarga olib kelmoqda:  

Litsenziyasiz turfirmalar ko‘paydi  

Umra xizmatlari narxi yanada oshib ketdi  

Hukumatning turistik sektoriga ishonchsizligi ortdi  

2025 yil boshidan buyon 31 ta litsenziyasiz firmaga jinoiy ish ochildi va 75 million so‘m jarima solindi. Ammo bu choralar muammoni hal qilmayapti – aksincha, qora bozorni yanada kuchaytirmoqda.  

SAUDIYa: “O‘ZBYeKISTON UMRA SOHASINI NOTO‘G‘RI BOShQARMOQDA”  

2025 yil 18 fevralda Saudiya Haj va Umra vaziri Favzon al-Rabiya Toshkentdagi Hilton mehmonxonasida turfirmalar bilan uchrashdi. U yerda O‘zbekistondagi og‘ir talablar haqida birinchi marta eshitib, hayratda qoldi.  

Saudiya tomonining so‘zlariga ko‘ra:  

Saudiyada Umra litsenziyasi 200 000 riyol (53 050 dollar)  

O‘zbekistonda esa bu 1 million dollar – 20 baravar qimmat!  

Saudiya hukumati bunday og‘ir talablarni hech qachon qo‘ymagan!  

Eng achinarlisi, vazir uchrashuvdan keyin qattiq xafa bo‘lib, hatto kasal bo‘lib qolgan. Kechqurun Hilton mehmonxonasiga tez yordam chaqirilgan!  

Bu esa O‘zbekistondagi byurokratiyaning qanchalik absurd darajaga yetib borganini ko‘rsatadi.  

SODIQ TOShBOYeV LAVOZIMIDAN KYeTADIMI?  

Diniy qo‘mita raisi Sodiq Toshboev Umra sohasini nazorat qilishda eng katta xatolarga yo‘l qo‘ygan shaxs sifatida ko‘rila boshladi. Hukumatdagi manbalar uning tez orada:  

Umrani noto‘g‘ri boshqargani  

Litsenziya talablari orqali korruptsiyani kuchaytirgani  

Jinoyatchilik va soliq tushumlarining pasayishiga sababchi bo‘lgani  

uchun iste'foga chiqarilishi mumkinligini ta'kidlamoqda.  

Shu bilan birga, Prezident siyosatini buzgani, yashil iqtisodiyot va turizm rivojiga to‘sqinlik qilgani uchun Sodiq Toshboevning hukumatdan butunlay chetlatilishi ehtimoli katta.

XULOSA: UMRA – DINIY SAFARMI YoKI “YaShIL ShAYTONLAR” BIZNYeSI?