Amir Temur ulug‘mi yoki Gagarin?

Yaqin tanishimning qizi rus maktabida o‘qiydi. O‘zbek maktablarida ta'lim berish sifati pastligi bois farzandini shu maktabga bergan. Shunday bo‘lsa-da, milliylikka intilishi kuchli. Bolalarini ham shunday ruhda tarbiyalashga harakat qiladi.

Kecha bir gurunglashib qoldik. Gap aylanib maktab mavzusiga keldi. Tanishim ancha tutoqdi. Sababi esa yana o‘sha – millatning o‘z qadrini bilishiga borib taqaldi. Rus maktabida Amir Temur qolib, Gagaringa urg‘u ko‘proq berilgani unga yoqmabdi.

9 aprel kuni Amir Temur tavalludi O‘zbekistonda keng miqyosda nishonlandi. Ilgari bu miqyos ancha torroq edi. 12 aprel kuni esa Gagarin fazoga parvoz qilib, Yerni koinotdan turib kuzatgan ilk inson bo‘lgani sanasi. Nishonlashga arziydigan sana.

Lekin tanishimni kuyintirgan masala boshqa. Ma'lum bo‘lishicha, uning qizi o‘qiydigan maktabda Amir Temurning tavalludi deyarli nishonlanmabdi. Har holda qizi o‘qiydigan birinchi sinfda bu haqda hech gap bo‘lmabdi.

Ammo Gagarinning fazoga parvozi sanasiga alohida tayyorgarlik ko‘rilibdi. Kimlardir bu haqda she'rlar yodlabdi, alohida tadbirlar o‘tkazilibdi.

Qizidan Amir temur haqida so‘rasa, hech narsa bilmabdi. Gagarin to‘g‘risida esa rosa chuldirabdi.

“Nega rus maktablarida Amir Temur eslanmadi, lekin Gagarinning koinotga sanasi hech kimning esidan chiqmadi?” deya kuyindi tanishim.

Haqiqatan ham, bosh qotirsa arziydigan mavzu. Biz insoniyatning fazoni o‘zlashtirish tarixida chuqur iz qoldirgan Gagarinning jasoratini eslamaslik kerak, degan fikrdan yiroqmiz.

Bu olamshumul voqea, istaymizmi-yo‘qmi, baribir o‘zining tarixiy qiymatini yo‘qotmaydi.

Bu mulohazalarimiz aslo Kosmonavtika kunini nishonlamaslik kerak, degan xulosaga olib kelmasligi kerak.

Lekin O‘zbekistondagi, ha, O‘zbekistondagi rus maktablarida Amir Temur Gagarinchalik qadr topmasligiga ko‘nish qiyinroq.

Zero, millatning g‘ururiga poydevor bo‘ladigan buyuk sarkardaning qadri o‘z xalqi tomonidan o‘rniga qo‘yilmas ekan, bu xalq boshqalarning izniga moyil bo‘lib qolaverishini unutmaylik.

Bahodir Sharif
eltuz.com