Bolalar bog‘chalarida autsorsing yoki sasigan go‘sht

O‘zbekistonning kelajagi bog‘chalardagi bolalarning sog‘lom va to‘laqonli ulg‘ayishiga bog‘liq. Ammo bu muqaddas dargohlarda bolalar ovqati bilan bog‘liq muammolar jamoatchilikning nafrati va xavotirini uyg‘otmoqda. Xorazmdagi bolalar bog‘chasiga sasigan, ko‘karib ketgan go‘sht yetkazib berilgani haqidagi «Eltuz» nashrining maqolasi bu muz tog‘ining faqatgina ko‘rinadigan qismi xolos. Bu hodisa oziq-ovqat ta'minotidagi muammolar alohida xatoliklar emas, balki tizimli kasallik ekanligini yaqqol ko‘rsatib berdi.

Muammoning ildizlari

Bolalar ovqati sifatidagi pasayishning asosiy sababi — nazoratning yo‘qligi va keng ko‘lamli korruptsiyadir. Davlat xaridlaridagi qonunbuzarliklar, byudjet mablag‘larining talon-toroj qilinishi vijdonsiz yetkazib beruvchilar uchun qulay muhit yaratmoqda. Ular tenderlarda g‘alaba qozonish uchun pora berishga tayyor. Keyin esa bu «xarajatlarni» qoplash uchun mahsulot sifatidan tejab, muddati o‘tgan, arzon va past sifatli oziq-ovqat yetkazib berishadi. Zangiota tumanida birgina bolalar bog‘chasi direktorining 37 nafar soxta xodimga maosh to‘lab, qariyb 1 milliard so‘mni o‘zlashtirgani haqidagi faktlar korruptsiyaning qanchalik chuqur ildiz otganini ko‘rsatadi. Bunday moliyaviy talon-torojlar mahsulot sifatiga bevosita ta'sir qiladi: o‘g‘irlangan pullar bolalarning to‘laqonli ovqatlanishiga sarflanishi kerak edi.

Islohotlar: najot yo‘li yoki yangi xavf?

Hukumat bu muammolarga javoban bolalar bog‘chalarida ovqatlanishni autsorsingga topshirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotni boshladi. Bu chora nazariy jihatdan to‘g‘ri: ovqatlanish uchun javobgarlikni ixtisoslashgan kompaniyalarga yuklash sifatni oshirishi kerak. Ammo bu yerda jiddiy xavf mavjud. Korruptsiya butunlay yo‘q bo‘lib ketmaydi, balki yangi darajaga ko‘tariladi. Autsorsing kompaniyalari bilan tuziladigan milliardlab so‘mlik shartnomalar yangi korruptsion sxemalar uchun asos bo‘lishi mumkin. Agar yangi tashkil etilgan Oziq-ovqatni tashkil etish va nazorat qilish markazining faoliyati shaffof bo‘lmasa, u korruptsiyaning yangi markaziga aylanishi mumkin.

Yechimga intilish

Bu islohot muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun korruptsiyaga qarshi kurashda qat'iylik zarur. Birinchidan, barcha davlat xaridlari va shartnomalar haqidagi ma'lumotlar jamoatchilik uchun ochiq bo‘lishi kerak. Har bir tender g‘olibi va shartnoma qiymati oshkora e'lon qilinishi shart. Ikkinchidan, jazoning muqarrarligi ta'minlanishi kerak. Sifatsiz mahsulot yetkazib berganlar va davlat mablag‘larini o‘zlashtirganlar qonun oldida javob berishi shart, hech qanday istisnolarsiz. Uchinchidan, jarayonlarni to‘liq raqamlashtirish, ya'ni mahsulotning ishlab chiqaruvchidan bog‘chagacha bo‘lgan yo‘lini elektron tizim orqali kuzatib borish lozim. Bu qalbakilashtirish va firibgarlikning oldini oladi. Nihoyat, fuqarolik jamiyati va ota-onalar monitoringga faol jalb qilinishi kerak. Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi huzurida ota-onalar qo‘mitalari va ekspertlardan iborat mustaqil jamoatchilik kengashini tuzish, ularga yangi Markaz va autsorsing kompaniyalari faoliyatini nazorat qilish uchun real vakolatlar berish zarur.

Xulosa qilib aytganda, bolalar ovqati bilan bog‘liq muammolar faqatgina oshxonadagi masala emas. Bu tizimli boshqaruv, nazorat va axloqiy muammolar majmuidir. Autsorsing bu muammolarning yechimi bo‘lishi mumkin, ammo bu faqatgina shaffoflik, qat'iy nazorat va jazoning muqarrarligi ta'minlangan taqdirdagina amalga oshadi. Aks holda, eski korruptsiya o‘rnini yangi, yanada xavfliroq korruptsion sxemalar egallaydi va bundan eng ko‘p aziyat chekadiganlar – bizning bolalarimiz bo‘ladi.