Jon Perkins O‘zbekistonni qarz tuzog‘idan ogohlantirdi

Qarz tuzoqlari xavfi: Jon Perkins ogohlantiruvi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun nimani anglatadi?

So‘nggi yillarda rivojlanayotgan mamlakatlarning tashqi qarz hajmi sezilarli darajada oshib bormoqda. Infratuzilma, energetika va ijtimoiy loyihalarni moliyalashtirish maqsadida olinayotgan yirik kreditlar iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlayotgandek ko‘rinsa-da, ularning uzoq muddatli oqibatlari haqida jiddiy savollar tug‘ilmoqda. Mazkur masalaga amerikalik yozuvchi va iqtisodiy faol Jon Perkins ham e'tibor qaratmoqda.

Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Jahon banki va boshqa moliyaviy institutlar bilan hamkorlik tajribasiga ega bo‘lgan Perkins o‘z intervyularida tashqi qarz orqali davlatlar iqtisodiy va siyosiy jihatdan qaram holatga tushib qolishi mumkinligini ta'kidlaydi. Uning fikricha, kreditlar ko‘p hollarda mamlakat imkoniyatlaridan ortiq loyihalarga yo‘naltiriladi va natijada qarz yuki davlat byudjeti uchun og‘irlik qila boshlaydi.

Perkins O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston kabi Markaziy Osiyo davlatlarini misol keltirib, AQSh, Xitoy yoki Xalqaro valyuta jamg‘armasi kabi yirik kreditorlardan olinayotgan mablag‘lar «qarz tuzog‘i»ga aylanib qolish xavfini istisno etmaslik kerakligini aytadi. Bunday vaziyatda davlatlar qarzni qaytarish uchun strategik aktivlar, tabiiy resurslar yoki siyosiy imtiyozlar hisobidan muomala qilishga majbur bo‘lishi mumkin.

Muammoning yana bir jihati — moliyalashtirish shartlarining har doim ham ochiq-oydin emasligi. Ayrim hollarda foiz stavkalari, kafolatlar yoki siyosiy majburiyatlar jamoatchilikka to‘liq ma'lum qilinmaydi. Bu esa davlat qarzi ustidan jamoat nazoratini zaiflashtiradi va iqtisodiy xavflarni oshiradi.

Shu bilan birga, tahlilchilar qarz olishning o‘zi salbiy holat emasligini, asosiy masala uning samarali boshqarilishida ekanini ta'kidlaydilar. Qarz mablag‘lari eksport salohiyatini oshiradigan, qo‘shimcha qiymat yaratadigan va uzoq muddatli daromad keltiradigan sohalarga yo‘naltirilgan taqdirda, iqtisodiy o‘sishga xizmat qilishi mumkin.

Jon Perkinsning ogohlantiruvlari rivojlanayotgan mamlakatlar uchun tashqi moliyalashtirish siyosatiga qayta nazar tashlash zarurligini ko‘rsatadi. Mutaxassislar fikricha, qarz strategiyasini shakllantirishda diversifikatsiya, shaffoflik va milliy manfaatlarni ustuvor qo‘yish hal qiluvchi ahamiyatga ega. Aks holda, qisqa muddatli moliyaviy yechimlar uzoq muddatli iqtisodiy muammolarga olib kelishi mumkin.