Imperativ-17. Odam jamlab olsa o‘zini

(Muhammad Solih audiokitobining davomi)

Moskvadagi ikki yillik hayot milliy qarashlarimni sezilarli darajada radikallashtirdi, desam mubolag‘a bo‘lmaydi. Albatta, bu sovet rejimiga qarshi qurolli kurash orzusi emasdi. Buning imkonsiz ekani aniq edi.

Ayni paytda shuurimda jo‘n romantika ham emas, real hayotda sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan sahnalar gavdalana boshlagan edi:

ODAM JAMLAB OLSA O‘ZINI

Vujud, tomirlaring yopib ol,

Kiritma u yerga sotqin titroqni…

Ko‘krakka lag‘cha cho‘g‘ temirni

Bosganda dushman,

Og‘iz, gullab qo‘yma ko‘krak sirini!

Qichqirib yuborma, bo‘g‘iz,

Ingrab, hirqirama azobdan

Odam jamlab olsa o‘zini,

O‘zini katta bir maydonga yig‘sa,

U ulkan lashkardir.

(1980)

«Valfajr», 1983 yil

Bu she'rdagi buyruq ruhning badanga buyrug‘i edi. Yozayotgan, hatto bosilayotgan she'rlarimning matnosti ifsho etilganida edi, menga «antisovetchi» tamg‘asini urib, darhol «chora ko‘rishlari» ehtimoli yo‘q emasdi. Buni tashkillashtirish juda qulay edi KGB uchun. «Yo‘q narsa»dan jinoyat uydirayotgan KGB mening matnlarimda NARSAning o‘zini topishi uchun diqqatini matnga qaratishi kifoya edi.

She'rda ko‘rsatilgan «lag‘cha cho‘g‘» shundoq yonginamizda qrimlik qardoshlarimizning ko‘ksiga bosilayotgan edi. Nima uchun? Faqat vatanlariga qaytishni istaganlari uchun.

Men ham vataniga qaytishni istayotgan bittasi edim, ishg‘olchilardan ozod qilingan vatanimga. Ammo hozircha xuddi «vatani bor odamday» yashayapman. Quyidagi she'r milliyatchining shu chorasizligi haqda:

AYTGANDAY

Darvoqe, siz buncha to‘g‘risiz,

Makkadan yaqinda qaytganday?!

Aytganday, siz kimning o‘g‘lisiz,

Kimning nabirasi, aytganday?

Aytganday, hech uyalmadingiz,

Andisha yo‘q, aytganday, sizda

Xalq oldida, kuppa-kunduzi

Millat haqda gap sotdingiz-a?

Aytganday, siz sal takabbursiz,

O‘zingizni kamtarroq tuting.

Keragidan ortiq mag‘rursiz,

Vatani bor odamday xuddi!..

(1985)

«Olis tabassum soyasi», 1986 yil

(Davomi bor. Imperativ, 2020 yil, Istanbul)