28 dekabr – Kino san'atining tug‘ilishi

1895 yilning 28 dekabr kuni Parijdagi Kaputsinlar bulvarida joylashgan «Grand kafe» yerto‘lasidagi «Hind saloni»da yuz bergan voqea insoniyat tarixi va madaniyatini butunlay o‘zgartirgan voqea sodir bo‘ldi. Bu shunchaki texnik namoyish emas, balki yangi bir san'at turi — kinematografiyaning tug‘ilishi edi.

«Sinematograf» — Aka-uka Lyumerlar ixtirosi

Lui va Ogyust Lyumerlar hayot va turmush tarzini nafaqat tasvirga oladigan, balki uni katta ekranga proektsiya qiladigan qurilmani yaratishdi. Tomas Edisonning filmni faqat bir kishi maxsus teshik orqali ko‘ra oladigan «Kinetoskop»idan farqli o‘laroq, Lyumerlarning apparati filmni jamoa bo‘lib ko‘rish imkonini bergan edi.

Birinchi kino namoyishining chipta narxi 1 frank bo‘lgan va ilk seansda bor-yo‘g‘i 33 ta tomoshabin ishtirok etgan. Keyingi kunlarda esa kafe oldida minglab odamlardan iborat navbatlar yuzaga kelgan. Namoyish taxminan 20 daqiqa davom etgan va har biri 45-50 soniyalik bir nechta qisqa filmlardan iborat bo‘lgan.

Ilk filmlar

O‘sha kuni namoyish etilgan eng mashhur lavhalar: «Ishchilarning Lyumer zavodidan chiqishi» — tarixdagi ilk rasmiy namoyish etilgan hujjatli film. «Sug‘orilgan sug‘oruvchi» — dunyodagi birinchi komedik syujet (bog‘bon va sho‘x bolakay haqida).

«Poezdning kelishi» — eng mashhur afsona shu film bilan bog‘liq: aytishlaricha, ekranda poezdning to‘g‘ridan-to‘g‘ri ularga qarab kelayotganini ko‘rgan tomoshabinlar qo‘rquvdan o‘rindiqlaridan turib qochishgan (garchi ba'zi tarixchilar buni bir oz bo‘rttirilgan deb hisoblashsa-da).

Bungacha ham harakatlanuvchi tasvirlarni ko‘rsatishga urinishlar bo‘lgan (masalan, Edison yoki Leprens tomonidan). Biroq, aynan 28 dekabrda texnologiya mukammal darajadagi natijani berdi. Kino namoyishlari ommaviy va tijoriy (pullik) xarakterga ega bo‘ldi. Tomoshabinlar ilk bor «ekrandagi hayot»ni his qilishdi.

Lui Lyumer o‘z ixtirosiga nisbatan juda shubha bilan qaragan. U: «Kino — kelajagi yo‘q ixtiro, bu shunchaki ilmiy qiziqish va vaqtinchalik ermak», — deb aytgan edi. Ammo vaqt uning adashganini va kino insoniyatning eng kuchli quroli hamda san'atiga aylanishini ko‘rsatdi.