4 yanvar – Dunyoda ilk mashinistsiz poezd yo‘lga qo‘yildi

1962 yil 4 yanvarda Nyu-York metrosida yuz bergan voqea nafaqat transport tizimi, balki texnologiya dunyosi uchun ham haqiqiy inqilob edi. Bu loyiha insoniyatga «avtonom boshqaruv» tushunchasini amalda ko‘rsatib bergan ilk qadamlardan biri bo‘lgan.

Loyiha Automated Times Square–Grand Central Shuttle deb nomlangan. U Nyu-Yorkning eng gavjum ikki nuqtasini bog‘laydigan qisqa masofali yo‘nalishda sinovdan o‘tkazilgan.

Poezd maxsus magnitli relelar va yo‘l chetiga o‘rnatilgan signal beruvchi qurilmalar yordamida boshqarilgan. Bu tizim poezdning tezlanishi, to‘xtashi va eshiklarni ochish-yopishini inson aralashuvisiz amalga oshirgan.

Poezd ichida mashinist kabinasi bo‘lmagan, faqat favqulodda vaziyatlar uchun telefon aloqasi va to‘xtatish tugmalari o‘rnatilgan.

Qarshiliklar va xavfsizlik masalasi

O‘sha davrda bu texnologiya juda katta bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan.

Metro xodimlari kasaba uyushmasi mashinistlar ishsiz qolishidan qo‘rqib, bu loyihaga keskin qarshi chiqqan. Shu sababli, poezd avtomatik bo‘lsa-da, xavfsizlik uchun boshida ichida bir nafar kuzatuvchi xodim turishiga majbur bo‘lishgan.

Odamlar «jonsiz mashina» boshqarayotgan transportga chiqishdan qo‘rqishgan. Ammo sinovlar muvaffaqiyatli o‘tgach, jamoatchilik ishonchi ortgan.

Loyihaning taqdiri

Afsuski, ushbu «kelajak poezdi» uzoq vaqt xizmat qilmadi. 1964 yilda Grand Sentral stantsiyasida sodir bo‘lgan yirik yong‘in natijasida avtomatik poezd va tizimning asosiy qismlari vayron bo‘lgan. Moliyaviy sabablar va texnik qiyinchiliklar tufayli tizimni qayta tiklash o‘rniga, an'anaviy boshqaruvga qaytilgan.

Tarixiy ahamiyati

Bu voqea dunyo bo‘ylab zamonaviy metro tizimlari uchun poydevor bo‘ldi. Bugungi kunda biz ko‘rayotgan, Parijning 14-liniyasi, Dubay metrosi, Toshkent metrosining ayrim yangi boshqaruv tizimlari, — barchasi o‘sha 1962 yilgi Nyu-York tajribasining mantiqiy davomidir.