Вақт машинаси
17 january 2026

17 январь – «Наутилус» илк атом сувости кемаси яратилди

1955 йил 17 январь куни эрталаб АҚШнинг Коннектикут штати қирғоқларида тарихий воқеа юз берди. Дунёдаги илк атом сувости кемаси — «Nautilus» (SSN-571) илк бор очиқ денгизга чиқди ва кема командири Деннис Уилкинсон дунёга машҳур бўлган мана бу қисқа хабарни йўллади: «Биз сув остида ядро энергияси ёрдамида ҳаракатланмоқдамиз».

Бу воқеа нафақат янги ҳарбий техника, балки инсониятнинг энергиядан фойдаланиш тарихида янги даврни бошлаб берди.

«Наутилус»гача бўлган барча сувости кемалари аслида «сувга шўнғийдиган қайиқлар» эди. Улар дизель-электр двигателларида ишларди ва бир талай жиддий камчиликларга эга эди.

Дизель двигателлари ишлаши учун жуда кўп кислород талаб қиларди, шу сабабли кемалар тез-тез сув юзига чиқиши ёки махсус най (шноркель) орқали ҳаво олиши шарт эди.

Улар сув остида фақат аккумулятор батареялари ҳисобига ҳаракатланарди, бу эса узоғи билан бир неча кунга етарди.

Сув ости «уйи»

«Наутилус» мутлақо бошқача эди. Унинг ядровий реактори бир неча йил давомида ёқилғи қуймасдан ишлаши мумкин эди. Кеманинг юриши фақат экипажнинг озиқ-овқат захирасига боғлиқ эди.

У ҳавога эҳтиёж сезмасдан ҳафталаб, ҳатто ойлаб сув остида қола оларди. Бу уни душман учун деярли кўринмас қиларди.

Ядро энергияси кемага сув остида соатига 20 узелдан (тахминан 37 км/соат) юқори тезликда ҳаракатланиш имконини берди.

Шимолий қутбнинг забт этилиши

«Наутилус»нинг энг машҳур оламшумул ютуғи 1958 йилда содир бўлди. «Sunshine» (Қуёш нури) амалиёти доирасида у дунёда биринчи бўлиб Шимолий қутбни сув остидан сузиб ўтди. Илгари ҳеч бир кема қалин музликлар туфайли қутбга етиб бора олмасди. «Наутилус» эса музларнинг тагидан ўтиб, география ва навигация тарихида янги саҳифа очди. Бу воқеа совуқ уруш даврида АҚШнинг технологик устунлигини бутун дунёга намойиш этган эди.

«Наутилус» 25 йил давомида хизмат қилди ва 1980 йилда флотилия таркибидан чиқарилди. Ушбу кема яратган анъана туфайли ҳозирги кунда дунёнинг энг қудратли давлатлари (АҚШ, Хитой, Буюк Британия, Франция) флотининг асосини айнан атом сувости кемалари ташкил этади.

Тағин ўқинг
20 june 2019
Президент матбуот хизмати 20 июнь куни бош прокурор Отабек Муродовнинг ишдан олингани, унинг ўрнига илгари Сенат раиси бўлган Ниғматулла ...
21 september 2021
Ўзбекистонда мажбурий руҳий даволаш: совет замонидан қолган амалиёт ҳамон мавжуд Ўзбекистон инсон  ҳуқуқлари форуми (ЎИҲФ) мамлакатда фаоллар овозини ўчириш мақсадида ...
13 july 2018
Наманган муҳандислик технология институтининг собиқ домласи, талабалари томонидан калтакланганини айтаётган Сирожиддин Ашуров жиноятчилар тегишли жазони олишида президентдан нажот кутмоқда. ...
30 october 2017
Ислом Каримовнинг кенжа қизи Лола Тиллаева инстаграм саҳифасида сўз эркинлиги инсонларнинг энг муҳим ҳуқуқи экани ҳақида ёзди. Бу ҳуқуққа ...
Блоглар
31 january 2026
Бир дўстим ҳозир ичимни ёқиб Колумбияда сафарда юрибди. Кеча у Меделин (испанчаси Медейин) шаҳрида эди. ...
29 january 2026
Ўзбекистонлик фаол Фарида Шариф ўзининг янги блогида «Сўқир Шерлок» яъни Блайнд Шерлок детектив сериалини томоша ...
23 january 2026
Владимир Зеленский бугун Давосда: 🇨🇭 «Сизларга (жаҳон элитасига) Украина мустақиллиги ҳаммадан кўра кўпроқ керак. Чунки ...