28 september 2016

O‘zbekistonning paxtakor rassomlari

Sovet O‘zbekistoni paytida oddiy rasssomlar paxta tergan bo‘lishsa, katta rassomlar paxtakorlar suvratini chizishgan.

SSSR davridagi paxta safarbarligi oddiy odamlar qatorida ijodiy soha zahmatkashlarini ham qamrab olar edi.

Paxta bo‘yinturug‘i ijodkor bo‘yniga ham ilingan edi.

Rassomlik instituti va badiiy bilim yurt talaba va pedagoglari kuz paytida paxta terishga haydab ketilardi.

Rangtasvir korchalonlari va rassom otaxonlar bo‘lsa yeng shimarib paxtazor qahramonlarini moy bo‘ëqlarla matoga chizib, paxtakorning sharafli mehnatini tarannum qilishardi.

Paxtakorlar faloninchi millionni sovet tarozisiga qo‘yarkan, o‘zbek rassomi kumush xirmon yaratgan oq oltin ijodkorlari haqidagi rasmlarini ko‘rgazma zaliga ilishardi.

Odatda qish rutubatida bo‘ladigan bu taxlit ko‘rgazmalar tushkun va odamni yuragini siquvchi zaxil manzara kasb qilardi.

Bu ko‘rgazmalarda tuzuk-quruq tasviriy san'at namunasini ko‘rish amri-mahol edi. Paxta qaxramonlari aks etgan rasmlarda rassomning zo‘riqib, kuchanib o‘zi istamasdan mo‘yqalam tutgani bilinib turardi.

Badiiy fond gonorari evaziga chiziladigan bu yanglig‘ buyurtma suratlarni chizgan rassom samimiy va yurakdan chiqqan tuyg‘uni emas, davlat va partiya istagini yeriga yetirardi.

San'at falsh va qaramlikni hazm qila olmaydi. Shu bois tomoshabin ko‘rgazma zallarida o‘rtamiëna rangtasvirli xolstning yuzlab kilometrlarini ko‘rishga mahkum, ayni paytda bu konkret davlat buyurtmasi edi.

O‘zbekiston SSR rassomlar uyushmasining har bir ko‘rgazmasi paxta yetishtirishning qaxramonlarcha mujodalasini aks ettirmog‘i vojib edi.

O‘zbek rassomlari turli davrlarda o‘zlaridan paxta merosini qoldirishdi. Paxtakorlik san'ati deya atasak insofdan bo‘ladi bu merosni.

Kelajakda mamlakatda normal madaniy va san'at haëti yo‘lga tushsa hamda professional ko‘rgazma biznesi yo‘lga qo‘yilsa, balki paxtaga bag‘ishlangan kontseptual proektlarni ko‘rish bizga nasib qilar.

Hozircha turli yillarda O‘zbekistonning yetakchi rassomlari paxta kabi murakkab mavzuni o‘z asarlarida qanday aks ettirdilar deya, ular chizgan rasmlarga razm solamiz.

1arinin-m-old-cotton-growers-1940 — Arinin. M. «Keksa paxtakor» 1940

2benkov_pavel — «Qizlar paxta dalasida». P.P. Benkov (1879-1949).

3burmakin-vladimir-sbor-hlopka-1966 — Burmakin Vladimir, «Paxta terimida» 1966

4-inogamov-z — Zokir Inog‘omov, «Paxtani mashinada terish» 1960 y.

5-kovinin-v — Kovinin Valeriy Mixaylovich «Paxtada» 1968 y.

6-taldykiny — Yuriy Ivanovich Taldikin «Paxta terimida» 1960 y.

7-petrov-v — Petrov Vladimir «Ulkan paxta xirmoni» 1960 y.

8-%d0%b0%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d1%80-%d0%b2%d0%be%d0%bb%d0%ba%d0%be%d0%b2-%d0%bd%d0%b0-%d1%81%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b5-%d1%85%d0%bb%d0%be%d0%bf%d0%ba%d0%b0-1931-%d0%b3 — Aleksandr Volkov «Paxta terimida» 1931

9-petrov-v-1 — Petrov Vladimir «Toshkentlik talabalar paxta terimida» 1966 y.

Akmal Rizaev
O‘zbekistonlik muallif tahallusi
Eltuz.com