27 dekabr – Afg‘onistonda siyosatni o‘zgartirgan davlat to‘ntarishi

1979 yil 27 dekabr kuni sodir bo‘lgan voqealar nafaqat Afg‘oniston, balki Markaziy Osiyo va butun dunyo geosiyosatini o‘zgartirib yuborgan. Bu operatsiya tarixga «Bo‘ron-333» nomi bilan kirgan.

SSSRning o‘sha paytdagi L. Brejnev boshchiligidagi rahbariyati Afg‘onistonning rahbari Hafizulla Amindan shubhalana boshlagan edi. Amin o‘ta shafqatsiz siyosat yuritgan va SSSRning fikricha, u AQSh bilan maxfiy aloqalar o‘rnatib, Markaziy Osiyo chegaralarida NATO bazalarini joylashtirishi mumkin edi.

Hafizulla Amin saroyiga hujum

27 dekabr kuni kechqurun SSSR Davlat xavfsizlik qo‘mitasi (KGB) va Mudofaa vazirligining maxsus bo‘linmalari («Alfa», «Zenit» va «Musulmon bataloni») Qobuldagi Amin qarorgohi — Toj-Bek saroyiga hujum boshladi.

Saroy tepalikda joylashgan va juda kuchli qo‘riqlanar edi. Sovet maxsus kuchlari zirhli texnikalarda saroyga bostirib kirishgan.

Qisqa va shiddatli to‘qnashuvdan so‘ng Hafizulla Amin va uning oila a'zolari o‘ldirilgan. O‘sha kechaning o‘zida SSSR tomonidan qo‘llab-quvvatlangan Babrak Karmal yangi davlat rahbari deb e'lon qilingan.

Urushning boshlanishi

Aslida, SSSR faqatgina rahbariyatini almashtirib, tezda chiqib ketmoqchi edi. Biroq: Afg‘oniston xalqining katta qismi yangi hukumatni va sovet qo‘shinlarini «bosqinchi» sifatida qabul qildi. Bu voqea mujohidlar qarshilik harakatining keskin kuchayishiga olib keldi. Natijada, SSSR 10 yil davomida (1989 yilgacha) davom etgan qonli urush girdobiga botib qoldi.

Bu aralashuv dunyo miqyosida SSSRning obro‘siga putur yetkazdi: AQSh va boshqa 60 dan ortiq davlat 1980 yilgi Moskva Olimpiadasini boykot qildi. 

15 mingdan ortiq sovet askari (shu jumladan, ko‘plab o‘zbekistonliklar) halok bo‘ldi, millionlab afg‘onlar qochoqqa aylandi. 

Bu urush SSSRning iqtisodiy jihatdan zaiflashishiga va keyinchalik parchalanib ketishiga sabab bo‘lgan omillardan biri deb hisoblanadi.

O‘sha paytda saroyga hujum qilgan maxsus guruhlar tarkibida O‘rta Osiyo xalqlaridan tashkil topgan «Musulmon bataloni» asosiy rol o‘ynagan, chunki ular mahalliy aholidan tashqi ko‘rinishi bilan ajralib turmagan.