Paxta dalalarida yangi muammo: Yuqorining bosimi va mahalliy majburiyat

O‘zbekiston paxta sanoatida keng ko‘lamli, davlat tomonidan tashkillashtirilgan majburiy mehnatga barham berish bo‘yicha muhim muvaffaqiyatlarga erishilganiga qaramay, so‘nggi ma'lumotlar bu muammoning yangi, lokalizatsiya qilingan shaklda qayta paydo bo‘layotganini ko‘rsatmoqda. Bu eski tizimga to‘liq qaytish emas, balki islohotlar to‘liq yakuniga yetmaganining belgisidir.   

Mustaqil monitoring tashkilotlarining hisobotlariga ko‘ra, hukumat paxta ishlab chiqarish bo‘yicha rasman kvotalarni bekor qilgan bo‘lsa-da, amalda “de-fakto kvota” tizimi saqlanib qolmoqda. Yuqori lavozimdagi amaldorlar hududiy rahbarlarga rejalarni bajarish uchun qattiq bosim o‘tkazmoqda. Prezidentning qishloq xo‘jaligi bo‘yicha maslahatchisi Shuhrat Gʻanievning so‘zlari bu bosimning qanday shafqatsiz xarakterga ega ekanligini ko‘rsatadi. Uning majlislarda rasmiylarni haqoratlab, rejani bajarmaganlarning “qulog‘ini kesish” bilan tahdid qilgani haqidagi ma'lumotlar bu tizimning mavjudligini tasdiqlaydi. Bu yuqoridan kelayotgan bosim mahalliy hokimlarni noqonuniy usullarga, jumladan, majburiy mehnatga murojaat qilishga majbur qiladi.   

Shu sababli, mahalliy hokimiyatlar aholini majburan paxta terimiga jalb qilishni davom ettirmoqda. Eltuz insayderi jo‘natgan ma'lumotlarga ko‘ra, Buxoro tumani hokimi Anvar Ochilov “mahalla yettiligi”ga odamlarni ertalab soat 6:00 dan uyma-uy yurib, paxta dalasiga olib borishni buyurgani buning yorqin misolidir. Bu kabi mahalliy rahbarlar ko‘pincha ikki o‘t o‘rtasida qoladi: bir tomondan, majburiy mehnatni taqiqlovchi qonunlar , ikkinchi tomondan, ishdan bo‘shatilish yoki boshqa jazolar tahdidi ostida yuqori turgan amaldorlarning noqonuniy buyruqlari.   

Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston majburiy mehnatni butunlay yo‘q qilish yo‘lida muhim qadamlarni qo‘ygan bo‘lsa-da, tizimli zaifliklar saqlanib qolmoqda. Muammoni to‘liq hal qilish uchun nafaqat qonunlarning o‘zi, balki yuqori lavozimli amaldorlarni buyruqlari uchun javobgarlikka tortish va “javobgarlik bo‘shlig‘i”ni to‘ldirish zarur. Shundagina paxta maydonlarida erishilgan yutuqlar barqaror bo‘lib qoladi.