O‘zbekistonda nima uchun ona tiliga e'tibor yo‘q?

O‘zbek rasmiylari milliy til rivoji va rag‘batini hukumat farmonlari, qarorlari bilan ochilgan universitet va uning tarkibida ochilgan o‘zbek tili fakultetlar bilan izohlashadi.

Biroq real hayotda, odamlar zehniyatida tilni o‘zlashtirishda sustlik mavjud, odamlarda o‘zbek tilida o‘qish, yozish, gapirish ehtiyoji rag‘batlantirilayotgani sezilmaydi.

Yoki ayni hukumat qarorlari, rasmiylarning harakatlari ona tili va davlat tili hisoblangan o‘zbek tili inqiroziga xizmat qilayotganday tuyuladi.

O‘zbek imlosi bilan kelib chiqqan muammolar

1993 yili o‘zbek tili lotin imlosiga o‘tdi. Hukumatning bu qarori, shu davrgacha mavjud kutubxonalardagi milliy adabiyotni, ya'ni minglab kitoblarni lotin imlosida qayta nashr etishni taqozo qilgan edi.

Biroq bunday bo‘lmadi. Bu qaror tom ma'noda o‘sha yili maktabga borgan, bugun esa voyaga yetib jamiyatning turli jabhalarda ishlayotgan yoshlarni mumtoz adabiyotni o‘z tilida o‘qishdan mahrum qildi.

Uzoq va yaqin o‘zbek millati tarixida imlo almashuvi ilk hodisa emas. Qadimiy runiy imlodan arab tiliga o‘tgan turkiy imlo 1926 yili Bokuda o‘tgan turkshunoslar qurultoyida lotin alifbosiga o‘tdi.

Lekin turkiy umumiy imlo g‘oyasi SSSRda uzoqqa bormadi. 1940 yilning 8 mayida Oliy Kengashning III sessiyasi qarori bilan o‘zbek tilini rus grafikasidagi imloga o‘tish haqida qonun qabul qilindi.

«Eski tos, eski hammom»

1991 yilning noyabriga kelib, SSSR qulaganidan keyin, tag‘in sho‘rolar tarkibida bo‘lgan turkiy xalqlar lotin imlosiga o‘tish g‘oyasi bilan chiqa boshlashdi.

1993 yilning 2 sentyabrida O‘zbekiston hukumati «O‘zbek tilini lotin imlosiga asoslangan alifboga o‘tkazish haqida» qaror qabul qildi.

Biroq umum o‘zbek zehniyatida bu o‘zgarishlar salbiy qarshi olindi.

Amalda eski mafkura bilan qolgan o‘zbek rasmiylari ish yuritishni rus tili ustivorligida olib borishdan va o‘zbek kitoblarini qayta chop etmaslikdan manfaatdordek ko‘rinishmoqda.

Shuningdek, Internetda ham sifatli o‘zbek resurslari, media kontentlari yaratilayotgani ko‘zga tashlanmayapti. Buning oqibati bo‘laroq, ayniqsa o‘zbekistonlik bolalar va o‘smirlarning tili na adabiy til, na so‘zlashuv tili normalaridan mutlaqo yiroq tarzda rivojlanmoqda.

Rassom Elsevar
Eltuz.com