18 dekabr – AQShda qullik va majburiy mehnat bekor qilingan kun

1865 yil 18 dekabr — tarixdagi eng muhim sanalardan biri bo‘lib, u nafaqat bir Amerika, balki butun insoniyatning erkinlik va tenglikka bo‘lgan qarashlarini o‘zgartirib yuborgan.

Shu kuni AQSh Konstitutsiyasiga qullik va majburiy mehnat bekor qilish to‘g‘risidagi  13-tuzatish rasman kuchga kirdi. Bu millionlab insonlarning ozodlikka chiqishi va inson huquqlari tarixidagi eng katta burilishlardan biri bo‘ldi.

AQSh Konstitutsiyasiga kiritilgan 13-tuzatish (13th Amendment) mamlakat hududida qullik va majburiy mehnatni (jazo sifatida qo‘llaniladigan holatlardan tashqari) butunlay taqiqladi.

Bungacha 1863 yilda prezident Avraam Linkoln «Ozodlik to‘g‘risidagi deklaratsiya»ni (Emancipation Proclamation) imzolagan edi. Biroq, ushbu deklaratsiya faqat urush davridagi harbiy buyruq bo‘lib, urush tugagach qonuniy kuchini yo‘qotishi mumkin edi. 13-tuzatish esa qullikni konstitutsiyaviy darajada bekor qildi.

Tuzatish 1865 yil 31 yanvarda AQSh Vakillar palatasi tomonidan ko‘p qiyinchiliklar bilan qabul qilingan (bu jarayon mashhur «Linkoln» filmida juda aniq ko‘rsatilgan). Qonun kuchga kirishi uchun shtatlarning 3/4 qismi uni tasdiqlashi kerak edi.

1865 yil 18 dekabr kuni Davlat kotibi Uilyam Syuard tuzatish yetarli miqdordagi shtatlar tomonidan tasdiqlanganini va rasman kuchga kirganini e'lon qildi.

Shu kuni AQShdagi 4 millionga yaqin qul rasman ozod fuqarolarga aylandi. Janubiy shtatlarning tekin ishchi kuchiga asoslangan iqtisodiy tizimi butunlay vayron bo‘ldi va yangi mehnat munosabatlari shakllana boshladi. Bu tuzatish keyinchalik qora tanlilarga fuqarolik berish (14-tuzatish) va ovoz berish huquqini berish (15-tuzatish) uchun yo‘l ochdi.

Garchi 1865 yilda federal darajada tasdiqlangan bo‘lsa-da, Missisipi shtati ramziy ma'noda 13-tuzatishni faqat 1995 yilda ratifikatsiya qilgan va tegishli hujjatlarni rasmiylashtirishni 2013 yildagina yakuniga yetkazgan.

Bugungi kunda 18 dekabr — insoniyatning o‘z xatolarini tuzatish va shaxs erkinligini hamma narsadan ustun qo‘yish ramzidir. Garchi qullikning klassik shakli tugatilgan bo‘lsa-da, bu sana xalqaro miqyosda zamonaviy qullik va odam savdosiga qarshi kurashish kerakligini eslatib turadi.