Chet elga ishchi kuchi yetkazib berish siyosati o‘zini qanday oqlaydi?

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti ishtirokida 18 noyabrda bo‘lib o‘tgan taqdimotda mamlakatning Yevropa, Osiyo davlatlari va Fors ko‘rfazi mamlakatlari bilan mehnat migratsiyasi sohasidagi hamkorlikni kengaytirish rejalari muhokama qilindi. «O‘zbekiston 24» kanalidagi reportaj ushbu yo‘nalishdagi davlat siyosatining faollashganidan dalolat beradi. Ushbu tahliliy maqolada mazkur jarayonning asosiy ijobiy va salbiy tomonlari ko‘rib chiqiladi.

Migratsiyadan foyda ko‘rish

Mamlakatdagi ishsizlik muammosining ortayotgani fonida tashqi mehnat migratsiyasini rag‘batlantirishni ijobiy baholash mumkin. Chunki bu ichki bozordagi ishsizlik darajasini pasaytirishga yordam beradi, ayniqsa aholi zich joylashgan hududlarda.

Migrantlarning chet eldan yuboradigan pul o‘tkazmalari O‘zbekiston iqtisodiyotiga katta valyuta oqimini ta'minlaydi, bu esa aholi daromadlarining oshishiga va mamlakatning to‘lov balansini yaxshilashga xizmat qiladi.

Yevropa va rivojlangan Osiyo mamlakatlarida ishlagan o‘zbek fuqarolari yangi ko‘nikma, zamonaviy ish usullari va texnologiyalarni o‘zlashtirib, vatanga qaytib kelgach, ushbu tajribani ichki iqtisodiyotga tatbiq etishlari mumkin.

Davlatlararo hamkorlikni mustahkamlash

Shu paytgacha o‘zbek rasmiylarining e'tiborsizligi fonida Rossiyaga ketgan migrantlar huquqlarining kamsitilishi, ularga noinsoniy munosabatda bo‘linayotgani, hatto minglab o‘zbek migrantlarining zambarak go‘shti sifatida Ukrainaga qarshi urushga jo‘natilgani tendentsiyasi kuzatilayotgan edi.

Endilikda esa rasmiy kelishuvlar asosidagi hamkorlik migrantlar uchun ishga joylashishning xavfsiz va qonuniy yo‘llarini ochishi bildirilmoqda. Bu noqonuniy migratsiya va u bilan bog‘liq xavf-xatarlar (aldanish, huquqlarning buzilishi)ni kamaytiradi.

Hukumatlararo bitimlar chet elda ishlayotgan O‘zbekiston fuqarolarining mehnat huquqlari va ijtimoiy himoyasini ta'minlashga imkon beradi. 

O‘zbekistonda yosh aholining ko‘pligi ishchi kuchiga bo‘lgan ehtiyojning ta'minlanmasligi bilan bog‘liq doimiy muammolarni keltirib chiqaradi. Migratsiya imkoniyatlarini kengaytirish esa bu bosimni yumshatishning samarali vositasidir.

«Brain Drain» muammosi: Mamlakatda «tilla tishlilar» qoladi «oltin boshlilar» yurtni tark etadi

Migratsiyaning rag‘batlantirilishi malakali kadrlarning mamlakatdan butunlay chiqib ketishiga olib kelishi mumkin. Bunday holatda mamlakat ichkarisida yetarlicha ish haqi va sharoit topolmagan, yuqori malakali mutaxassislarning chet elga chiqib ketishi ichki iqtisodiyotning rivojlanishiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi.

Bu mahalliy loyihalarning to‘xtashiga olib keladi. Qurilish, sanoat va boshqa sohalardagi malakali ishchi kuchining chet elga chiqib ketishi, ichki bozorda ishchi kuchi tanqisligini keltirib chiqarishi mumkin.

Ijtimoiy va oilaviy muammolar

Muxtojlik bois oila a'zolaridan birining chet elga ish izlab ketishi oilaviy qadriyatlarning buzilishiga olib keladi. Uzoq muddatli migratsiya oila a'zolarining bir-biridan ayrilishiga, oilaviy aloqalarning susayishiga va farzandlar tarbiyasidagi muammolarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi.

Chet eldagi turmush tarziga moslashuv qiyinchiliklari, madaniyatlar to‘qnashuvi o‘zbeklar uchun alohida muammodir. Xorijdagi madaniyat, til va ijtimoiy muhitga moslashish migrantlar uchun katta ruhiy va moddiy qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin.

Masalan Yevropada o‘zbek oilasidagi gender tengsizligi, ayollar huquqini mensimaslik va bola tarbiyasidagi muammolar oilalarning ajralishiga va bolalarning sud tomonidan davlat himoyasi tartibida olib qo‘yilishi bilan bog‘liq muammolar kuzatilgan. 

Huquqiy va byurokratik to‘siqlar

Migrantlarni turli sxemalar yordamida ekspluatatsiya qilish xavfini istisno qilish qiyin. Rasmiy hamkorlik mavjud bo‘lsa-da, ba'zi hollarda migrantlar ish beruvchilar tomonidan ekspluatatsiya qilinishi, mehnat sharoitlarining og‘irligi va past ish haqi to‘lanishi kabi muammolarga duch kelishi mumkin.

Til va viza muammolari alohida muammo. Yevropa va ba'zi Osiyo davlatlariga borish uchun til bilish talabi, viza va ruxsatnomalarni rasmiylashtirishdagi byurokratik jarayonlar ko‘plab fuqarolar uchun to‘siq bo‘lishi mumkin.

Eltuz xulosasi va tavsiyalari

O‘zbekistonning Yevropa va Osiyo mamlakatlari bilan mehnat migratsiyasi sohasidagi hamkorlikni kengaytirish rejasi mamlakat iqtisodiyoti va aholisi uchun katta imkoniyatlar eshigini ochadi. Biroq, bu jarayonni faqat ijobiy tomondan baholab bo‘lmaydi.

Hukumatning asosiy vazifasi — migratsiya jarayonlarini faqat ishchi kuchini eksport qilish deb emas, balki inson kapitalini rivojlantirish vositasi sifatida ko‘rish bo‘lishi kerak. Buning uchun:

• Malaka Oshirish: Chet elga ketayotgan fuqarolarni til va zamonaviy kasblarga o‘qitish tizimini kuchaytirish.
• Qayta Integratsiya: Vatanga qaytgan migrantlarning tajribasini ichki iqtisodiyotda qo‘llash uchun maxsus dasturlar (masalan, imtiyozli kreditlar, biznes-inkubatorlar) yaratish.
• Huquqiy Himoya: Migrantlarning chet eldagi huquqlarini himoya qilish bo‘yicha diplomatik va konsullik faoliyatini yanada kuchaytirish.

Faqat chuqur tahlil va salbiy oqibatlarni yumshatishga qaratilgan aniq choralar bilangina O‘zbekiston migratsiya salohiyatidan samarali foydalanib, uni barqaror iqtisodiy o‘sish manbaiga aylantirishi mumkin.