VAQT MAShINASI: 17 dekabr – insonning ilk parvozi, Betxoven va Simpsonlar

17 dekabrda qanday  olamshumul voqealar yuz bergan va qanday buyuk shaxslar tug‘ilgan? Bugun bu haqda eng qisqa satrlarda Eltuzning «Vaqt mashinasi» orqali bilishingiz mumkin:

⁃ 1903 yil: Birinchi boshqariladigan motorli parvoz. Aka-uka Raytlar (Orvill va Uilbur Rayt) Shimoliy Karolinadagi Kitti-Houkda «Flayer» nomli samolyotda tarixdagi birinchi muvaffaqiyatli, boshqariladigan va o‘z-o‘zidan harakatlanadigan motorli parvozni amalga oshirdilar. Bu voqea aviatsiya davrining boshlanishi bo‘lib, dunyoni tubdan o‘zgartirdi.

⁃ 1989 yil: «Simpsonlar» serialining debyuti. Dunyo bo‘ylab mashhur va ta'sir ko‘lami keng bo‘lgan animatsion sitkom «Simpsonlar» (The Simpsons) AQShda Fox telekanalida rasman namoyish etila boshladi.

⁃ 1991 yil: Qozog‘iston Respublikasi Mustaqilligining e'lon qilinishi. Qozog‘iston rasman mustaqil davlat deb e'lon qilindi (Mustaqillik kuni 16 dekabr, ammo rasmiy e'lon 17 dekabrda bo‘lib o‘tgan). Bu sobiq Sovet Ittifoqining parchalanishi bilan bog‘liq muhim geosiyosiy voqealardan biri edi.

⁃ 1947 yil: Boeing B-47 Stratojet’ning birinchi parvozi. Birinchi muvaffaqiyatli reaktiv bombardimonchi samolyotning parvozi aviatsiya texnikasi rivojida muhim qadam bo‘ldi.

⁃ 1939 yil: Ikkinchi Jahon urushi davrida Janubiy Atlantikada Britaniya harbiy-dengiz kuchlarining Germaniyaning «Admiral Graf Shpee» cho‘ntak linkoriga qarshi La-Plata jangi deb nomlangan muvaffaqiyatli aktsiyasi yakunlandi.

Shuningdek, 17 dekabrda quyidagi mashhur shaxslar tug‘ilgan:

⁃ 1770 yil: Lyudvig van Betxoven. Nemis kompozitori va pianinochisi. G‘arb klassik musiqasi tarixidagi eng buyuk va eng ta'sirli shaxslardan biri hisoblanadi. Uning asarlari Klassitsizm davridan Romantizm davriga o‘tishni aks ettiradi.

⁃ 1749 yil: Domeniko Chimaroza. Mashhur italyan kompozitori. Asosan, opera-buffa (komik opera) janridagi asarlari bilan tanilgan.

⁃ 1778 yil: Hamfri Devi. Ingliz kimyogari va fizigi. Elektrokimyo sohasidagi pionerlardan biri. U natriy, kaliy, kaltsiy, magniy, bor va boshqa elementlarni ajratib olgan. Shuningdek, konchilar uchun xavfsiz lampani ixtiro qilgan.

⁃ 1797 yil: Jozef Genri. Amerikalik fizik. Elektromagnetizm sohasida muhim kashfiyotlar qilgan. U elektromagnit releni ixtiro qilish va o‘zaro induktsiyani kashf etish orqali telegrafning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan.

⁃ 1706 yil: Emili dyu Shatle. Frantsuz matematigi, fizik va yozuvchisi. U Nyutonning «Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica» asarini frantsuz tiliga tarjima qilib, izohlari bilan nashr ettirgan, bu esa Frantsiyada Nyuton fizikasining tarqalishiga katta ta'sir ko‘rsatgan.

⁃ 1734 yil: Portugaliyaning birinchi qirolichasi Mariya I tug‘ilgan. U 1777 yildan to vafotiga qadar hukmronlik qilgan.

⁃ 1936 yil: Papa Frantsisk. Katolik cherkovining 266-Rim Papasi (2013 yildan boshlab). Argentinalik bo‘lib, AQShdan tashqarida tug‘ilgan birinchi Papa va Lotin Amerikasidan chiqqan birinchi Papadir.

Bu shaxslar o‘z sohalarida chuqur iz qoldirganlar va ularning merosi butun dunyo tarixiga ta'sir ko‘rsatgan.