28 yanvar – Parijda Eyfel minorasi qurilishi boshlandi

Parijning ramzi hisoblangan Eyfel minorasi qurilishit aynan 1887 yil 28 yanvar kuni boshlangan. Qizig‘i shundaki, o‘sha paytda ko‘plab frantsuz ziyolilari va san'atkorlari bu «temir mahluq» shahar ko‘rkini buzadi deb hisoblab, unga qarshi chiqishgan.

Eyfel minorasi nafaqat Parijning, balki butun muhandislik olamining eng taniqli mo‘'jizalaridan biridir. Uning qurilish tarixi ziddiyatlar, texnik jasorat va matematik aniqliklarga boy.

Qurilishdan maqsad va loyiha

Minora 1889 yilgi Butunjahon ko‘rgazmasi (Exposition Universelle) uchun kirish arkasi sifatida qurilgan. Bu ko‘rgazma Frantsuz inqilobining 100 yilligiga bag‘ishlangan edi.

Aslida g‘oya Gyustav Eyfelga emas, uning kompaniyasida ishlovchi muhandislar Moris Kyoxlen va Emil Nugega tegishli bo‘lgan. Eyfel keyinchalik loyihani takomillashtirgan va patentni sotib olgan.

Minoraning shakli shunchaki estetika emas, balki kuchli shamolga bardosh berish uchun hisoblab chiqilgan matematik yechimdir.

Qurilish ishlari rekord darajada tez — 2 yil, 2 oy va 5 kun davom etgan. O‘sha davr (1887–1889) uchun bu haqiqiy texnologik inqilob edi.

Minora «pudling» temiridan yasalgan 18 038 ta detaldan iborat bo‘lib, ularni birlashtirish uchun 2,5 millionta parchin (bolt o‘rnini bosuvchi qattiq biriktirgich) ishlatilgan.

Har bir detal Eyfelning Parij yaqinidagi zavodida millimetr kalibrigacha aniqlikda tayyorlangan. Agar biror detal to‘g‘ri kelmasa, u qayta ishlashga yuborilgan.

Qurilishda 300 ga yaqin ishchi qatnashgan. Eyfelning qattiq xavfsizlik choralari tufayli (balandlikda ishlashga qaramay) qurilish jarayonida faqat bir kishi halok bo‘lgan.

San'at olamidagi norozilik

Minora qurilayotgan paytda Parij ziyolilari unga keskin qarshi chiqishgan. 1887 yilda mashhur yozuvchilar, jumladan Gi de Mopassan va Aleksandr Dyuma-o‘g‘li hukumatga «uch yuz metrlik temir ustun»ni to‘xtatish haqida maktub yozishgan.

Mopassan keyinchalik minoradagi restoranda tez-tez ovqatlanib turgan. Sababini so‘rashganda: «Butun Parijda minora ko‘rinmaydigan yagona joy shu yer», deb javob bergan.

Shuningdek, Eyfel minorasining yuqori qavatida Gyustav Eyfelning shaxsiy kabineti bo‘lgan va u yerda Tomas Edison bilan suhbatlashgani eslanadi.

Minoraning texnik xususiyatlari va keyingi taqdiri

Minora Qurilgan vaqtida 300 metr bo‘lib, dunyodagi eng baland bino edi va 41 yil davomida shunday bo‘lib qoldi.

U doimiy ravishda zanglashdan himoya qilinishi kerak. Shu sababli minora har 7 yilda bir marta qo‘lda bo‘yaladi, buning uchun taxminan 60 tonna bo‘yoq ketadi.

Aslida Eyfel minorasi 20 yildan keyin buzib tashlanishi kerak edi. Uni faqat radioaloqa uchun juda qulay antenna vazifasini o‘tagani saqlab qolgan.

Fizika qonunlariga ko‘ra, metall issiqda kengayadi. Shu sababli, yozning issiq kunlarida minoraning balandligi 15 santimetrgacha o‘sishi mumkin.