30 yanvar – Islom Karimov tug‘ilgan kun

1938 yil 30 yanvar O‘zbekistonni  yigirma yetti yildan ortiq boshqargan Islom Abdug‘anievich Karimov tug‘ilgan kun.

Islom Karimov shaxsi va uning O‘zbekiston tarixidagi o‘rni haqida gap ketganida, mamlakatning bugungi kun siyosatshunosligi va tarixchiligida ikki xil fikr mavjud. Bir tomon uning shaxsini mutlaqo ulug‘laydi, ikkinchi tomon esa uning jiddiy xatolari va mamlakatni siyosiy tanazzulga yetaklagan raxbar bo‘lganini aytib qoralaydi.

Karimov erishgan yutuqlar

Uning shaxsini ulug‘lovchilar fikricha, Islom Karimov boshqaruvining ilk yillarida mamlakatni chuqur inqiroz va fuqarolar urushi xavfidan saqlab qolgan.

SSSR parchalangach, hech qanday boshqaruv tajribasi bo‘lmagan sharoitda yangi davlat institutlari, milliy valyuta va armiyani noldan shakllantirgan.

Qo‘shni Tojikistondagi fuqarolar urushi va Afg‘onistondagi beqarorlik fonida O‘zbekistonda ichki nizolar kelib chiqishining oldini olgan.

Amir Temur, Imom Buxoriy kabi allomalar merosi tiklangan, diniy qadriyatlarga muayyan darajada erkinlik berilgan.

Boy berilgan imkoniyatlar

Karimov davrining ikkinchi yarmi, ayniqsa 2000-yillardan keyingi davr ko‘p hollarda «diktatorlik davri» sifatida talqin qilinadi.

Bu mamlakatning iqtisodiy yakkalanishga olib keldi. 

Valyuta bozorining yopiqligi va iqtisodiyotning davlat tomonidan qattiq nazorat qilinishi tashqi investitsiyalar oqimini to‘xtatib qo‘ygan. Bu esa O‘zbekistonni qo‘shni davlatlar masalan, Qozog‘iston bilan solishtirganda iqtisodiy o‘sishda orqada qolishiga sabab bo‘ldi.

Sanoatning ko‘plab tarmoqlarida raqobat o‘ldirildi, bu esa narxlarning oshishi va sifatning pasayishiga olib keldi.

Siyosiy tizim va inson huquqlari

Siyosiy maydonda haqiqiy muxolifat va erkin fikrning bo‘g‘ilishi tizimdagi xatolarni vaqtida ko‘rish va tuzatish imkoniyatini yo‘qqa chiqardi.

Paxta dalalaridagi majburiy mehnat, ayniqsa bolalar mehnati O‘zbekistonning xalqaro obro‘siga katta putur yetkazdi va mamlakatga qarshi boykotlar e'lon qilinishiga sabab bo‘ldi.

Tashqi siyosatdagi «yopiqlik»

Markaziy Osiyodagi qo‘shni davlatlar bilan munosabatlarning sovuqlashishi, chegaralarning yopilishi, suv va energetika masalalaridagi nizolar mintaqaviy rivojlanishga to‘siq bo‘ldi. O‘zbekiston uzoq vaqt davomida «mintaqaviy yetakchilik» uchun kurashib, amalda yakkalanib qoldi.

Islom Karimovning «O‘zbek modeli» deb atalgan bosqichma-bosqich rivojlanish yo‘li mamlakatni «shok terapiyasi»dan qutqargan bo‘lsa-da, keyinchalik bu model islohotlarning kechikishiga xizmat qildi.

Bugungi kunda Karimov haqida eslash — bu shunchaki bir shaxsga ehtirom emas, balki mustaqil O‘zbekiston qanday murakkab yo‘lni bosib o‘tganini anglash, xatolardan xulosa chiqarish va kelajakda bunday xatolarni takrorlamaslik uchun bir imkoniyatdir.